Etilendiamin Tetraasetik Asit (EDTA Asit), sulu çözeltilerdeki sert su iyonlarını ve serbest ağır metalleri bağlayarak çökelmeyi, berraklık kaybını ve renk bozulmalarını önleyen yüksek performanslı sentetik bir şelat ajanıdır. CAS numarası 60-00-4 olan bu çok yönlü hammadde, deterjan, kozmetik, tarım ve su şartlandırma formülasyonlarında ürün kararlılığını artırarak proses verimliliğini üst seviyeye çıkarır.
Şelatlama, bir molekülün kalsiyum, magnezyum ve demir gibi serbest metal iyonlarını adeta bir kıskaçla kavrayarak suda çözünür ve kararlı kompleksler halinde etkisiz hale getirme mekanizmasıdır. Etilendiamintetraasetik asit (EDTA), bu üstün şelatlama gücü sayesinde deterjan, kozmetik, tarım ve su şartlandırma sektörlerinde çökelmeyi, berraklık kaybını ve renk bozulmalarını önleyerek formülasyon kararlılığını ve ürün kalitesini maksimuma çıkarır.
Etilendiamintetraasetik asit (EDTA) tuzları, serbest asit formunun (H4EDTA) nötrleştirilmesiyle elde edilen ve yüksek suda çözünürlükleri sayesinde endüstriyel formülasyonlarda en sık tercih edilen şelatlama ajanlarıdır. Serbest EDTA asit suda oldukça sınırlı çözünürken, sodyum, potasyum veya amonyum tuzları geniş pH aralıklarında hızla çözünerek metal iyonlarını bağlama işlevini kolayca yerine getirir.
Etilendiamintetraasetik asit (EDTA), serbest asit formunun suda son derece kısıtlı çözünmesi nedeniyle farklı pH rejimlerinde yüksek çözünürlük ve proses esnekliği sağlamak amacıyla sodyum, potasyum ve metal tuz türevleriyle üretilen güçlü bir şelatlama ajanıdır. CAS 60-00-4 numaralı bu sentetik aminokarboksilik asit, sulu sistemlerdeki serbest kalsiyum, magnezyum ve demir iyonlarını bağlayarak deterjan, kozmetik, tarım ve su şartlandırma formülasyonlarında çökelmeyi, berraklık kaybını ve aktif madde bozulmalarını önler.
En yaygın kullanılan EDTA tuzları ve temel özellikleri şunlardır:
Disodyum EDTA (Na2EDTA - CAS 6381-92-6)
Sulu çözeltisi hafif asidik (pH 4.0 - 5.0) özellikte olan ve suda orta-yüksek çözünürlük gösteren tuz formudur. Nötr ve zayıf asidik pH rejimlerinde çalışan kozmetik (şampuan, krem, sıvı sabun), gıda katkıları, analitik titrasyonlar ve farmasötik preparatlarda standart şelatlayıcı olarak kullanılır.
Tetrasodyum EDTA (Na4EDTA - CAS 64-02-8)
Sulu çözeltisi yüksek alkali (pH 10.5 - 11.5) karakter sergileyen ve suda son derece hızlı çözünen en yaygın endüstriyel EDTA tuzudur. Yüksek pH kararlılığı sayesinde ağır hizmet deterjanları, endüstriyel yağ çözücüler, oto bakım ürünleri, tekstil boya banyoları ve kireç çözücü su şartlandırma kimyasallarında tercih edilir.
Dipotasyum / Tripotasyum EDTA (K2EDTA / K3EDTA)
Sodyum iyonu içermemesi gereken veya potasyum varlığının avantaj sağladığı özel biyomedikal ve tarımsal sistemlerde kullanılır. Özellikle tıbbi kan alma tüplerinde pıhtılaşmayı önleyici (antikoagülan) olarak ve yüksek konsantrasyonlu sıvı yaprak gübrelerinin hazırlanmasında yer alır.
Metal Şelat Tuzları (Fe-EDTA, Zn-EDTA, Cu-EDTA, Mn-EDTA)
EDTA'nın mikronütriyent metal iyonları ile önceden kompleks oluşturulmuş özel tuz formlarıdır. Tarım sektöründe toprağın veya yaprağın metal iyonlarını (özellikle demiri) çökeltmesini engelleyerek bitkilerin iz elementleri kolayca bünyesine almasını sağlar.
Etilendiamin tetraasetik asit, EDTA ailesinin serbest asit formudur: karşı iyon taşımayan, kristal suyu içermeyen, kilogramında en çok şelatlama gücü bulunan üyedir. Beyaz bir kristal tozdur, formülü C10H16N2O8, CAS numarası 60-00-4, EINECS numarası 200-449-4'tür. Suda neredeyse hiç çözünmez, bir bazla nötrleştirildiğinde sodyum, potasyum, amonyum veya amin tuzuna, bir metal bileşiğiyle tepkimeye sokulduğunda demir, çinko, mangan ya da bakır şelatına dönüşür.
Ürün adı: Etilendiamin tetraasetik asit (EDTA asit)
Molekül formülü: C10H16N2O8
Açık formül: (HOOCCH2)2NCH2CH2N(CH2COOH)2
Mol kütlesi: 292,24 g/mol
CAS numarası: 60-00-4
EINECS (EC) numarası: 200-449-4
Görünüm: Beyaz kristal toz, kokusuz
Saflık: En az % 99
Şelatlama kapasitesi: 3,42 mol metal/kg; yaklaşık 342 mg CaCO3/g
BİR BAKIŞTA EDTA
1. Etilendiamin tetraasetik asit, EDTA'nın karşı iyon taşımayan serbest asit formudur; CAS 60-00-4, EINECS 200-449-4, mol kütlesi 292,24 g/mol.
2. Suda çözünmez. Kullanılabilmesi için sodyum hidroksit, potasyum hidroksit, amonyak ya da bir aminle nötrleştirilmesi gerekir.
3. Her molekülü tek bir metal iyonu bağlar; 1 kg ürün 3,42 mol metali, örneğin 191 g demiri ya da 224 g çinkoyu şelatlar.
4. Aynı ağırlıktaki hazır tuzlardan daha fazla aktif madde taşır: 1 kg asit, 1,3 kg susuz tetrasodyum EDTA'ya ya da 3,3 kg yüzde 39'luk sıvıya eşdeğerdir.
5. Başlıca alıcıları şelatlı gübre üreticileri, sodyumsuz ya da amin esaslı temizleyici formülatörleri, kazan kimyasal temizliği yapan firmalar, petrol sahası servis şirketleri ve kaplama banyosu işletenlerdir.
6. Nem çekmez, kimyasal olarak çok kararlıdır, yıllarca depolanabilir.
7. Başlıca tehlikesi göz tahrişi ve tozdur; çözeltileri alüminyum, çinko ve bakır alaşımlarını çözer.
EŞ ANLAMLILAR
Kimyasal adlar çoğu zaman molekülün tarifidir; etilendiamin tetraasetik asit de öyle. Adı parçalarına ayırınca yapı ortaya çıkar. "Etilendiamin", iki karbonlu bir zincirin iki ucunda birer amin grubu bulunan küçük bir moleküldür. "Tetraasetik asit", bu iki azota toplam dört asetik asit kolunun bağlandığını söyler. Yani ad, "dört asetik asit grubu takılmış etilendiamin" demektir. Buradaki asetik asit sözcüğü yalnızca -CH2COOH grubunu tanımlar; ürünün sirkeyle ya da sirke asidiyle bir ilgisi yoktur, kokusuzdur ve uçucu değildir.
Türkçede bu ad birkaç farklı biçimde yazılır ve hepsi aynı maddeyi gösterir: etilendiamin tetraasetik asit, etilen diamin tetra asetik asit, etilendiamintetraasetik asit, etilendiamin tetra asetik asit. Arama motoruna hangisini yazarsanız yazın aradığınız şey CAS 60-00-4 numaralı bileşiktir. İngilizce kaynaklarda ethylenediaminetetraacetic acid, kısaca EDTA olarak geçer; farmakope ve ilaç dilinde adı edetik asittir (edetic acid). Eski laboratuvar kitaplarında Komplekson II ve Titriplex II adlarıyla, bazı kataloglarda (etilendinitrilo)tetraasetik asit, edathamil veya H4EDTA olarak karşınıza çıkar. Kozmetik bileşen listelerinde INCI adı yalnızca "EDTA"dır.
IUPAC adı: 2,2',2'',2'''-(Etan-1,2-diildinitrilo)tetraasetik asit
Yaygın adlar: EDTA asit, EDTA serbest asit, edetik asit, etilendiamin tetraasetik asit
Kısaltmalar: EDTA, H4EDTA, H4Y
CAS numarası: 60-00-4
EINECS / EC numarası: 200-449-4
Kimyasal sınıf: Aminopolikarboksilik asit; altı dişli şelatlama ajanı
Element bileşimi: C % 41,10; H % 5,52; N % 9,59; O % 43,80
Kısa tarihçe
Madde 1935'te Almanya'da Ferdinand Münz tarafından, tekstil boyama banyolarında sert suyun etkisini giderecek ve o dönem ithal edilen sitrik asidin yerini alacak bir yardımcı madde aranırken bulundu. 1940'larda İsviçreli kimyager Gerold Schwarzenbach, metal iyonlarıyla bire bir ve nicel tepkidiğini göstererek kompleksometrik titrasyonu geliştirdi; su sertliği tayini o tarihten beri bu yönteme dayanır. Aynı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde siyanür esaslı ekonomik üretim yöntemleri geliştirildi ve madde laboratuvar reaktifinden büyük tonajlı bir sanayi kimyasalına dönüştü.
Bir noktayı baştan netleştirmek gerekir. Gündelik ticaret dilinde "EDTA" denildiğinde çoğu kişi sodyum tuzlarından birini düşünür. Bu sayfanın konusu ise tuzlar değil, serbest asidin kendisidir. Tuzların ve metal şelatlarının tamamını karşılaştırmalı olarak görmek isterseniz Ataman Kimya'nın EDTA ailesi rehberine bakabilirsiniz.
BU ÜRÜNÜ KİMLER KULLANIR, NEDEN ASİT FORMUNU SEÇER?
EDTA aside gelen talebin arkasında hemen her zaman şu dört gerekçeden biri vardır.
Karşı iyonu kendisi seçmek isteyenler
-------------------------------------
Hazır tuz aldığınızda sodyumu da satın almış olursunuz. Oysa bazı uygulamalarda sodyum istenmez: sıvı gübrede toprağı tuzlandırır, derişik sıvı temizleyicide kristallenmeye yol açar, elektronik ve kaplama banyolarında birikir. Asidi alan kullanıcı onu potasyum hidroksitle, amonyakla, monoetanolaminle ya da trietanolaminle nötrleştirir ve tam istediği tuzu, tam istediği pH'ta elde eder.
Kendi şelatını üretenler
------------------------
Demir, çinko, mangan, bakır, kalsiyum veya magnezyum şelatı üreten gübre ve yem katkı firmaları için EDTA asit en temiz başlangıç noktasıdır. Metal oksit, hidroksit veya karbonatla tepkimeye sokulduğunda yan ürün olarak yalnızca su ve karbondioksit çıkar; ürüne klorür ya da sülfat girmez. Hazır tetrasodyum EDTA ile metal sülfattan yola çıkıldığında ise son üründe sodyum sülfat kalır ve metal oranı düşer.
Asidik sistemde çalışanlar
--------------------------
Tetrasodyum EDTA bir formüle girdiğinde pH'ı yukarı çeker. pH'ın yükselmemesi gereken bir üründe ya da proseste şelatlayıcıyı asit formunda vermek, sonradan asitle geri çekme zahmetini ortadan kaldırır.
Navlunu ve depoyu hesaplayanlar
-------------------------------
Bir kilogram EDTA asit, 1,3 kilogram susuz tetrasodyum EDTA'ya ya da 3,3 kilogram yüzde 39'luk sıvı ürüne eşdeğerdir. Uzak mesafeden yüksek tonaj taşıyan ve tesisinde nötralizasyon yapabilen bir kullanıcı için bu fark doğrudan maliyettir.
Bunların dışında, yüksek saflıkta etilendiamin tetraasetik asit analitik kimyada birincil standart olarak ve ilaç sanayisinde edetik asit monografına uygun yardımcı madde olarak kullanılır.
FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
Fiziksel hal: Katı; serbest akışlı kristal toz
Renk: Beyaz
Koku: Kokusuz
Mol kütlesi: 292,24 g/mol
Erime noktası: Erimez; 150 °C üzerinde uzun süre ısıtıldığında karboksil kaybetmeye başlar, yaklaşık 240 °C'de bozunur
Suda çözünürlük (25 °C): Yaklaşık 0,5 g/L
Sıcak suda çözünürlük: Artar, ancak kaynar suda bile düşüktür
Alkali ve amonyak çözeltilerinde: Tuz oluşturarak kolayca çözünür
Etanol, aseton, eter, hidrokarbonlar: Çözünmez
pH (% 1 ile % 10 sulu bulamaç): 2,5 ile 3,0 arası
Eşdeğer kütle (dört protonlu asit olarak): 73,06 g/eşdeğer
Şelatlamada eşdeğer kütle: 292,24 g/mol metal (bire bir bağlanma)
Teorik şelatlama değeri: Yaklaşık 342 mg CaCO3/g
Dökme yoğunluk: Yaklaşık 700 ile 900 kg/m3 (tane boyutuna bağlı)
Nem çekme: Higroskopik değildir; topaklanma eğilimi düşüktür
Buhar basıncı: İhmal edilebilir
Parlama: Yanıcı sıvı değildir; ince organik toz olarak havada asılı kaldığında toz patlaması riski değerlendirilmelidir
Kimyasal kararlılık: Depolama koşullarında kararlı; kuvvetli yükseltgenler ve kuvvetli bazlarla tepkir
Tipik satış spesifikasyonu
Teknik kalite EDTA asit için piyasada yaygın olarak görülen spesifikasyon çerçevesi aşağıdaki gibidir. Rakamlar yol göstericidir; Ataman Kimya'nın sevk ettiği her parti için geçerli değerler o partinin analiz sertifikasında yer alır.
EDTA asit için tipik spesifikasyon
Görünüm
Tipik sınır: Beyaz kristal toz
Neden önemli: Sarımsı renk demir kirliliğine ya da ısıl hasara işaret eder
Assay (C10H16N2O8)
Tipik sınır: En az % 99,0
Neden önemli: Dozaj ve stokiyometri hesabının temeli
Şelatlama değeri
Tipik sınır: En az 339 mg CaCO3/g
Neden önemli: Assay'in işlevsel karşılığı
pH (bulamaç)
Tipik sınır: 2,5-3,0
Neden önemli: Kalıntı mineral asit ya da tuz olup olmadığını gösterir
Kurutma kaybı
Tipik sınır: En çok % 0,2-0,5
Neden önemli: Ürün susuzdur; yüksek değer yetersiz kurutmadır
Klorür (Cl)
Tipik sınır: En çok % 0,05-0,1
Neden önemli: Çöktürmede hidroklorik asit kullanıldıysa yıkama kalitesini gösterir
Sülfat (SO4)
Tipik sınır: En çok % 0,05-0,1
Neden önemli: Sülfürik asitle çöktürülen üründe yıkama kalitesi
Demir (Fe)
Tipik sınır: En çok 10-50 mg/kg
Neden önemli: Renk; peroksitli ve kozmetik uygulamalarda kritik
Ağır metaller (Pb olarak)
Tipik sınır: En çok 10-20 mg/kg
Neden önemli: Mevzuata tabi kullanım alanları
NTA (nitrilotriasetik asit)
Tipik sınır: En çok % 0,1
Neden önemli: Üretim yolunun ve saflaştırmanın göstergesi
Asit formunun bir üstünlüğü burada görünür: çöktürme ve yıkama adımı kendi başına bir saflaştırmadır. Ana çözeltide kalan serbest kostik, NTA tuzları ve renkli safsızlıkların büyük bölümü süzüntüyle birlikte uzaklaşır. Aynı tesisten çıkan teknik tetrasodyum EDTA'ya göre asit çoğu zaman daha temizdir.
Tane boyutu ve akış
-------------------
Ürün ince kristal toz halindedir. Tane boyutu çözünme hızını etkiler: ince toz nötralizasyonda daha hızlı tepkir ama boşaltılırken daha çok tozar; iri kristal daha temiz çalışılır ama tankta dibe çökme eğilimi fazladır. Otomatik dozaj veya pnömatik taşıma kullanıyorsanız tane boyutu dağılımını ve dökme yoğunluğu teklif aşamasında sormanız yerinde olur.
ŞELATLAMA GÜCÜ: BİRE BİR BAĞLANMA, KARARLILIK SABİTLERİ VE PH
Etilendiamin tetraasetik asidin anyonu, bir metal iyonuna altı noktadan tutunur: iki azot ve dört karboksilat oksijeni. Metalin çevresini tek başına sardığı için her zaman bir EDTA bir metal iyonu bağlar.
Mn+ + H4Y -> [MY](n-4) + 4 H+
Denklemin sağ tarafındaki dört proton, asit formuyla çalışanların unutmaması gereken ayrıntıdır: serbest asit bir metali bağlarken ortama dört proton bırakır. Baz eklenmezse pH hızla düşer ve şelatlama kendi kendini durdurur. Asit formuyla şelat hazırlarken baz ya da bazik bir metal bileşiği (oksit, hidroksit, karbonat) kullanılmasının nedeni budur.
1 kg EDTA asit ne kadar metal bağlar?
-------------------------------------
Bir kilogram ürün 3,42 mol EDTA içerir. Bire bir oranla bunun karşılığı:
1 kg EDTA asidin teorik metal bağlama kapasitesi
Kalsiyum (Ca): 137 g (342 g CaCO3 eşdeğeri)
Magnezyum (Mg): 83 g
Demir (Fe): 191 g
Mangan (Mn): 188 g
Bakır (Cu): 217 g
Çinko (Zn): 224 g
ETİLENDİAMİN TETRAASETİK ASİT NASIL ÜRETİLİR?
Ürün tümüyle sentetiktir. Sanayide etilendiamin, formaldehit ve bir siyanür kaynağından yola çıkılır; önce sodyum tuzu çözeltisi elde edilir, serbest asit bu çözeltiden çöktürülür. Süreç beş adımda özetlenebilir.
Adım 1: Karboksimetilasyon
--------------------------
Etilendiaminin iki azotundaki dört hidrojen, karboksimetil gruplarıyla değiştirilir. Yaygın iki yol vardır. Alkali ortamda tek kademeli yolda etilendiamin, formaldehit ve sodyum siyanür birlikte tepkir, oluşan nitriller aynı ortamda hidroliz olur:
C2H4(NH2)2 + 4 CH2O + 4 NaCN + 4 H2O -> Na4EDTA + 4 NH3
İki kademeli yolda ise asidik ortamda formaldehit ve hidrojen siyanürle önce katı tetranitril ara ürünü elde edilir, bu ara ürün ayrılıp yıkandıktan sonra kostikle hidroliz edilir. İkinci yol, amonyağın reaktiflerle temasını önlediği için nitrilotriasetik asit (NTA) yan ürününü en aza indirir ve daha saf ürün verir.
Adım 2: Amonyağın uzaklaştırılması ve çözeltinin arıtılması
-----------------------------------------------------------
Hidroliz sırasında açığa çıkan amonyak ısıyla sıyrılır. Çözelti gerekirse aktif karbon veya ağartma işleminden geçirilerek renk veren safsızlıklardan arındırılır.
Adım 3: Asitle çöktürme
-----------------------
Tetrasodyum EDTA çözeltisi sülfürik ya da hidroklorik asitle pH 1,5 ile 2 arasına getirilir. Bu aralıkta çözünürlüğü en düşük olan serbest asit kristallenerek ayrılır:
Na4EDTA + 2 H2SO4 -> H4EDTA (çöker) + 2 Na2SO4
Asitlendirme hızı, sıcaklık ve karıştırma kristal boyutunu belirler; iyi yönetilen bir çöktürme, süzülmesi kolay ve ana çözeltiyi az hapseden iri kristaller verir.
Adım 4: Süzme ve yıkama
-----------------------
Kristaller süzülür ve sodyum sülfat ya da sodyum klorür kalmayıncaya dek suyla yıkanır. Analiz sertifikasındaki klorür ve sülfat satırları bu adımın ne kadar iyi yapıldığının ölçüsüdür.
Adım 5: Kurutma, eleme, paketleme
---------------------------------
Yıkanmış kek kurutulur, elenir ve nem geçirmeyen iç astarlı çuvallara doldurulur.
İlk sentezde kullanılan etilendiamin ve kloroasetik asit yolu, ürünü sodyum klorürle kirlettiği için yerini siyanür esaslı yollara bırakmıştır.
NÖTRALİZASYON REHBERİ: EDTA ASİT HANGİ BAZLA, NE KADAR?
Asit formunu satın alan herkesin ilk işi onu çözmektir. Çözmek, nötrleştirmek demektir; ne kadar baz ekleyeceğiniz hangi tuzu elde etmek istediğinize bağlıdır. İki eşdeğer baz disodyum (ya da dipotasyum, diamonyum) düzeyini, üç eşdeğer tri tuzunu, dört eşdeğer tetra tuzunu verir.
H4EDTA + 2 NaOH -> Na2H2EDTA + 2 H2O (pH 4-5)
H4EDTA + 3 NaOH -> Na3HEDTA + 3 H2O (pH 8-9)
H4EDTA + 4 NaOH -> Na4EDTA + 4 H2O (pH 10,5-11,5)
Metal kaynağına göre EDTA asit ihtiyacı
---------------------------------------
Elinizdeki metal hammaddesinin her kilogramı için kaç kilogram EDTA asit gerektiğini gösteren hızlı başvuru tablosu (bire bir mol oranı, saf maddeler üzerinden):
[1 kg metal kaynağını şelatlamak için gereken EDTA asit]
Çinko oksit, ZnO: 3,59 kg
Çinko sülfat monohidrat, ZnSO4.H2O: 1,63 kg
Çinko sülfat heptahidrat, ZnSO4.7H2O: 1,02 kg
Mangan karbonat, MnCO3: 2,54 kg
Mangan sülfat monohidrat, MnSO4.H2O: 1,73 kg
Bakır hidroksit, Cu(OH)2: 3,00 kg
Bakır sülfat pentahidrat, CuSO4.5H2O: 1,17 kg
Demir(II) sülfat heptahidrat, FeSO4.7H2O: 1,05 kg
Kalsiyum hidroksit, Ca(OH)2: 3,94 kg
Kalsiyum karbonat, CaCO3: 2,92 kg
Magnezyum oksit, MgO: 7,25 kg
Magnezyum sülfat heptahidrat, MgSO4.7H2O: 1,19 kg
Sülfat tuzlarıyla çalışıldığında son üründe sodyum ya da potasyum sülfat kalır; bu, sıvı gübrede çoğu zaman kabul edilebilir, yüksek metal oranlı toz şelatta ise istenmez.
Örnek: % 6 çinkolu sıvı Zn-EDTA, 1000 kg
----------------------------------------
- Su: yaklaşık 500 kg (başlangıç)
- EDTA asit: 272 kg (çinkoya göre yaklaşık % 1,5 mol fazlası)
- Çinko oksit: 74,7 kg (60 kg çinko)
- Sodyum hidroksit, % 48 çözelti: yaklaşık 153 kg; pH 6 ile 7 arasına ayarlanır
- Su ile 1000 kg'a tamamlanır
İşlem sırası: EDTA asit suda bulamaç yapılır, kostiğin yaklaşık yarısı eklenir, çinko oksit azar azar verilir ve 60 ile 80 °C'de berraklaşana dek karıştırılır, kalan kostikle pH ayarlanır, süzülür. Çözelti yaklaşık yüzde 37 Na2ZnEDTA içerir.
Satın alma planlaması: 1 ton şelat için ne kadar EDTA asit gerekir?
-------------------------------------------------------------------
Üretim planı yapan ya da yıllık hammadde ihtiyacını hesaplayan firmalar için, piyasadaki yaygın metal oranlarına göre teorik EDTA asit tüketimi şöyledir. Uygulamada yüzde 1 ile 3 arasındaki EDTA fazlası ve proses kayıpları eklenir.
[1 ton şelat ürünü başına teorik EDTA asit ihtiyacı]
Demir EDTA
Beyan edilen metal: % 13 Fe
1 ton üründeki metal: 130 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 680 kg
Çinko EDTA
Beyan edilen metal: % 15 Zn
1 ton üründeki metal: 150 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 670 kg
Mangan EDTA
Beyan edilen metal: % 13 Mn
1 ton üründeki metal: 130 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 692 kg
Bakır EDTA
Beyan edilen metal: % 15 Cu
1 ton üründeki metal: 150 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 690 kg
Kalsiyum EDTA
Beyan edilen metal: % 10 Ca
1 ton üründeki metal: 100 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 729 kg
Magnezyum EDTA
Beyan edilen metal: % 6 Mg
1 ton üründeki metal: 60 kg
Gereken EDTA asit: Yaklaşık 721 kg
Tablo, toz şelat ürünlerinde ağırlığın üçte ikisinden fazlasının EDTA olduğunu gösterir. Şelat üreticisinin maliyetini ve kalitesini en çok belirleyen hammadde budur.
Örnek: sodyumsuz çoklu mikro element çözeltisi, 1000 kg
-------------------------------------------------------
Hedef: yüzde 2 çinko, yüzde 2 mangan, yüzde 0,5 bakır içeren, potasyum esaslı sıvı gübre.
- EDTA asit: 223 kg (toplam 749 mol metale göre yaklaşık % 2 fazla)
- Çinko oksit: 24,9 kg
- Mangan karbonat: 41,8 kg
- Bakır hidroksit: 7,7 kg
- Potasyum hidroksit, % 50 çözelti: yaklaşık 168 kg; pH 6 ile 6,5 arasına ayarlanır
- Su ile 1000 kg'a tamamlanır
Metal kaynakları, kararlılık sabiti düşük olandan yükseğe doğru değil, tersine sırayla eklenir: önce bakır, sonra çinko, en son mangan. Böylece her metal EDTA'sını bulur ve açıkta mangan kalmaz. Mangan karbonat eklenirken karbondioksit çıkışı nedeniyle köpürme olur. Demir aynı çözeltiye eklenecekse, pH'ın 6,5'i aşmaması gerekir.
Diğer sektörler için asitten başlayan reçeteler
-----------------------------------------------
Potas kostikli ağır hizmet tipi sıvı temizleyici (ağırlıkça %):
- Su: 100'e tamamlanır
- EDTA asit: 3-5
- Potasyum hidroksit, % 50: EDTA'yı nötrleştirecek miktar (her 1 kısım asit için yaklaşık 1,5 kısım) ve formülün istediği serbest alkalilik
- Potasyum silikat: 2-4
- Alkaliye dayanıklı yüzey aktif madde: 2-5
EDTA asit, yüzey aktif maddeden önce, su ve potas kostik karışımında çözülür. Böylece formüle sodyum girmez ve konsantre soğukta berrak kalır.
Nötre yakın pas sökücü (ağırlıkça %):
- EDTA asit: 4-5
- Amonyak çözeltisi, % 25: pH 6 ile 6,5 arasına gelene dek (yaklaşık 2,5-3)
- Noniyonik ıslatıcı: 0,1-0,5
- Su: 100'e tamamlanır
Kazan kimyasal temizlik çözeltisinin sahada hazırlanması (10 m3, yaklaşık % 4 EDTA):
- EDTA asit: 400 kg
- Amonyak çözeltisi, % 25: pH 9,0-9,5'e gelene dek, yaklaşık 370 kg
- Korozyon inhibitörü: tedarikçi önerisine göre
- Demineralize su ile 10 m3'e tamamlanır
EDTA miktarı, boru numunesinden belirlenen demir oksit yüküne göre hesaplanır: her 1 kg manyetit (Fe3O4) için teorik olarak 3,8 kg EDTA asit gerekir. Bu iş yalnızca deneyimli kimyasal temizlik ekiplerince yapılır.
Krem ve losyonda yerinde nötralizasyon:
- Su fazına EDTA asit: 0,05-0,1
- Formüldeki nötrleştirici (trietanolamin, sodyum hidroksit ya da aminometil propanol) EDTA'yı da nötrleştirir; her 0,1 kısım EDTA asit için yaklaşık 0,1 kısım trietanolamin ek tüketim hesaba katılır.
Asitten 0,01 M EDTA ayarlı çözeltisi, 1 litre:
- Kurutulmuş, analitik saflıkta EDTA asit: 2,9224 g
- Sodyum hidroksit: yaklaşık 0,8 g (iki eşdeğer) içeren yaklaşık 200 mL suda çözülür
- Saf su ile 1 litreye tamamlanır
Şelat üretiminde dikkat edilecek noktalar
-----------------------------------------
- EDTA'yı metale göre yüzde 1 ile 3 mol fazla tutun. Serbest metal kalırsa ürün bulanır, tank karışımında çöker ve yaprağı yakabilir.
- Metal kaynağının reaktifliği önemlidir. Yüksek sıcaklıkta kalsine edilmiş oksitler yavaş çözünür; aktif (hafif) oksit ve taze karbonat tercih edilir.
- Son pH'ı 6 ile 7 arasında tutun. Daha düşükte EDTA kristallenebilir, daha yüksekte bazı metaller hidroksit verebilir.
- Mangan şelatını havadan koruyun. Alkali ortamda mangan(II) havayla yükseltgenerek ürünü kahverengileştirir.
- Bitmiş çözeltiyi süzün. Tepkimemiş oksit ve hammadde safsızlıkları damlatıcıları tıkar.
- Metal içeriğini analizle doğrulayın. Etiket beyanı ölçülen değere dayanmalıdır.
ETİLENDİAMİN TETRAASETİK ASİDİN KULLANIM ALANLARI VE SEKTÖRLER
Serbest asit, son kullanıcıya nadiren olduğu gibi ulaşır; çoğunlukla bir ara üründür. Aşağıdaki tablo hangi sektörün asidi neye dönüştürerek kullandığını özetler, ardından her biri açıklanır.
[Sektörlere göre EDTA asit kullanımı]
Gübre ve bitki besleme
Asit neye dönüştürülür?: Fe, Zn, Mn, Cu, Ca, Mg şelatları; potasyum ve amonyum EDTA
Çözdüğü sorun: Mikro elementlerin toprakta ve tankta çökmesi
Endüstriyel ve kurumsal temizlik
Asit neye dönüştürülür?: Potasyum ve amin tuzları
Çözdüğü sorun: Derişik sıvılarda kristallenme; çözücülü formüllerde çözünürlük
Kazan ve eşanjör temizliği
Asit neye dönüştürülür?: Di- ve tetraamonyum EDTA
Çözdüğü sorun: Manyetit, bakır ve kışır birikintisi
Petrol ve gaz
Asit neye dönüştürülür?: Potasyum, amonyum tuzları; asidik EDTA sıvıları
Çözdüğü sorun: Karbonat ve sülfat kışırı, demir çökmesi
Metal yüzey işlem ve elektronik
Asit neye dönüştürülür?: Sodyumsuz banyo bileşeni; amin tuzları
Çözdüğü sorun: Banyoda sodyum birikimi; metal iyonu kontrolü
Kozmetik ve kişisel bakım
Asit neye dönüştürülür?: Formülde yerinde nötrleştirilir
Çözdüğü sorun: Eser metal kaynaklı bozulma
İlaç ve tıbbi ürün
Asit neye dönüştürülür?: Edetik asit olarak ya da tuzlarına dönüştürülerek
Çözdüğü sorun: Etkin maddenin oksidasyonu
Klinik tüketim malzemesi
Asit neye dönüştürülür?: Dipotasyum ve tripotasyum EDTA
Çözdüğü sorun: Kan numunesinin pıhtılaşması
Fotoğraf ve görüntüleme
Asit neye dönüştürülür?: Demir amonyum EDTA
Çözdüğü sorun: Gümüşün ağartılması
Tekstil, deri, kâğıt
Asit neye dönüştürülür?: Asidik banyolarda doğrudan ya da tuz olarak
Çözdüğü sorun: Metal kaynaklı renk ve lif sorunları
Laboratuvar
Asit neye dönüştürülür?: Birincil standart; tampon bileşeni
Çözdüğü sorun: Metal tayini; enzim inhibisyonu
Gübre sanayisi: şelatlı mikro besin üretimi
-------------------------------------------
EDTA asidin en büyük alıcısıdır. Demir, çinko, mangan ve bakır; kireçli, yüksek pH'lı ve fosforca zengin topraklarda çözünmez bileşiklere dönüşür ve bitki bunları alamaz. Şelatlanmış metal ise çözeltide kalır, damlatıcıyı tıkamaz, fosfatlı gübrelerle aynı tanka girebilir ve yapraktan uygulandığında yakma riski düşüktür.
Üretici için asit formunun üç üstünlüğü vardır. Ürüne klorür ve sülfat taşınmaz, dolayısıyla toz şelatta metal oranı yüksek çıkar. Karşı iyon serbestçe seçilir: sodyum istenmeyen pazarlar için potasyum ya da amonyum şelatları yapılabilir. Stokiyometri kesindir; saflığı yüzde 99 olan bir hammaddeyle metal-EDTA oranı ince ayarlanabilir. Katı şelat üretenler çözeltiyi püskürtmeli kurutucuda kurutur, sıvı gübre üretenler doğrudan şişeler.
Temizlik kimyasalları: potasyum ve amin tuzları
-----------------------------------------------
Standart deterjanlarda hazır tetrasodyum EDTA kullanılır; asit formu özel durumlarda devreye girer. Potas kostik üzerine kurulu ağır hizmet tipi sıvı temizleyicilerde ve oto yıkama konsantrelerinde sodyum tuzu kristallenme yapar; formülatör EDTA asidi doğrudan formüldeki potasyum hidroksitle nötrleştirir. Glikol eter, alkol ve noniyonik yüzey aktif oranı yüksek, suyu az formüllerde ise inorganik tuzlar çöker; monoetanolamin ya da trietanolamin tuzu çözünür kalır. Asidik banyo ve kireç çözücülerde eser demirin lekelenme yapmaması için de asit ya da disodyum düzeyinde kullanılır.
Enerji santralleri ve sanayi kazanları: amonyaklı EDTA
------------------------------------------------------
Kazan borularında yıllar içinde manyetit ve bakır birikir; yeni kazanlar da devreye alınmadan önce hadde tufalinden arındırılır. Bu iş için kullanılan amonyaklı EDTA çözeltisi çoğu zaman sahada, EDTA asit ve amonyaktan hazırlanır. Çözelti pH 9 ile 9,5 arasında, 120 ile 150 °C sıcaklıkta dolaştırılarak demir oksidi çözer; ardından soğutulup oksitleyici verilir ve aynı çözelti bakırı alır. Amonyum tuzunun seçilme nedeni, kullanılmış çözeltinin katı alkali kalıntı bırakmadan bertaraf edilebilmesi ve amonyağın bakırı çözmeye yardım etmesidir. Düşük sıcaklıkta yapılan temizliklerde diamonyum EDTA (pH 5 ile 6) kullanılır.
Petrol ve gaz üretimi
---------------------
Kuyu dibi ve yüzey ekipmanında kalsiyum karbonat, kalsiyum sülfat, baryum ve stronsiyum sülfat kışırı oluşur. EDTA esaslı çözücüler, mineral asitlerin çözemediği sülfat kışırına etki eder ve çelik ekipmana asitten çok daha az zarar verir. Tetrapotasyum EDTA yüksek pH'lı kışır çözücülerde, diamonyum EDTA hafif asidik uyarım sıvılarında kullanılır; her ikisi de sahada veya servis şirketinin tesisinde asitten hazırlanabilir. Asitleme operasyonlarında EDTA, çözünen demirin pH yükseldiğinde hidroksit olarak çöküp formasyonu tıkamasını önleyen demir kontrol katkısıdır.
Metal yüzey işlem, kaplama ve elektronik
----------------------------------------
Kaplama banyoları uzun süre kullanılır ve her takviyede giren karşı iyon banyoda birikir. Sodyum birikimini sınırlamak isteyen işletmeler şelatlayıcıyı asit formunda verir ve pH'ı banyonun kendi bazıyla ayarlar. Akımsız bakır banyolarında, alkali çinko ve alaşım banyolarında, paslanmaz çelik ve bakır alaşımları için temizleme ve parlatma çözeltilerinde, lehim pastası kalıntısı temizleyicilerinde EDTA bulunur. Nötre yakın pas sökücülerin birçoğu EDTA asidin amonyak ya da aminle pH 5 ile 7 arasına getirilmesiyle hazırlanır.
Kozmetik, kişisel bakım ve ilaç
-------------------------------
Kozmetik bileşen listelerinde yalnızca "EDTA" yazıyorsa kullanılan hammadde serbest asittir; formüldeki bazla (sodyum hidroksit, trietanolamin, aminometil propanol) yerinde nötrleşir. Yüzde 0,05 ile 0,2 arasındaki oranlarda eser demir ve bakırı bağlayarak rengi, kokuyu ve yağ fazını korur, koruyucu sistemin etkinliğini artırır. İlaç sanayisinde edetik asit monografına uygun ürün, oksidasyona duyarlı etkin maddelerin stabilizasyonunda yardımcı madde olarak yer alır; disodyum edetat ve sodyum kalsiyum edetat da aynı asitten türetilir.
Kan alma tüpü üreticileri
-------------------------
Mor kapaklı hemogram tüplerindeki dipotasyum ve tripotasyum EDTA, yüksek saflıkta EDTA asidin potasyum hidroksitle nötrleştirilmesiyle elde edilir. Bu alanda saflık, ağır metal ve partikül sınırları sıkıdır; teknik kalite ürün uygun değildir.
Fotoğraf kimyasalları
---------------------
Renkli film ve kâğıt banyolarının ağartıcısı olan demir amonyum EDTA; EDTA asit, bir demir kaynağı ve amonyaktan üretilir.
Tekstil, deri ve kâğıt
----------------------
Bu sektörlerde tonajın büyük kısmı sodyum tuzlarıdır. Asit formu, pH'ın asidik tutulması gereken boyama ve ard işlem banyolarında, yün ve poliamid boyamada, kâğıt hamurunda peroksit kademesi öncesindeki hafif asidik şelatlama aşamasında tercih edilebilir; ortama alkali yük getirmeden metali bağlar.
Analitik kimya ve araştırma laboratuvarları
-------------------------------------------
Yüksek saflıkta, kurutulmuş etilendiamin tetraasetik asit, bileşimi kesin ve kristal suyu içermediği için kompleksometride birincil standart olarak tartılabilir; bazda çözülerek ayarlı çözelti hazırlanır. Sodyum iyonunun istenmediği tamponlarda, iyon kromatografisi ve kapiler elektroforez eluentlerinde, metal bağımlı enzimlerin durdurulmasında ve dokuların dekalsifikasyonunda da asit formundan yola çıkılır.
Uygulamaya göre tipik kullanım düzeyleri
----------------------------------------
[EDTA asit eşdeğeri olarak yaygın kullanım aralıkları]
Şelat üretimi: Stokiyometrik: metal molüne eşit, % 1-3 fazlasıyla
Kozmetik ve kişisel bakım: % 0,05-0,2
Sıvı temizleyici konsantresi: % 1-5
Nötr pas sökücü: % 4-6
Kazan kimyasal temizliği: % 3-6 (birikinti yüküne göre hesaplanır)
Akımsız bakır banyosu: Litrede 20-35 g
Tekstil banyoları: Litrede 0,5-2 g
Laboratuvar tamponları: 1 mM (yaklaşık 0,3 g/L) ile 0,5 M arası
Bu aralıklar yön göstermek içindir. Gerçek doz, bağlanacak metalin miktarından hesaplanır; hesap yapılamıyorsa küçük ölçekli denemeyle belirlenir.
Daha dar kullanım alanları
--------------------------
Emülsiyon polimerizasyonunda redoks başlatıcı sisteminin demir şelatı; nadir toprak elementlerinin ve aktinitlerin iyon değiştirme yoluyla ayrılması; ağır metalle kirlenmiş toprakların yıkanması; nükleer tesislerde dekontaminasyon çözeltileri; gaz akımlarından hidrojen sülfür ve azot oksit giderimi için demir şelatı çözeltileri.
ASİT Mİ, HAZIR TUZ MU? MALİYET VE LOJİSTİK KARŞILAŞTIRMASI
Satın alma uzmanlarının en sık sorduğu soru budur ve tek bir doğru yanıtı yoktur. Karar; tonaja, mesafeye, tesisin donanımına ve hedeflenen tuza bağlıdır.
[EDTA asit ile hazır tuzların karşılaştırması]
Aktif madde (EDTA asit eşdeğeri)
EDTA asit: % 100
Disodyum EDTA (toz): Yaklaşık % 78,5
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Yaklaşık % 30
1 ton EDTA asit eşdeğeri için taşınan yük
EDTA asit: 1,00 ton
Disodyum EDTA (toz): 1,27 ton
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): 3,34 ton
Kullanıma hazırlık
EDTA asit: Nötralizasyon gerekir
Disodyum EDTA (toz): Suda çözülür
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Doğrudan dozlanır
Gerekli donanım
EDTA asit: Karıştırıcılı tank, baz dozajı, pH ölçümü
Disodyum EDTA (toz): Karıştırıcılı tank
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Pompa
Karşı iyon serbestliği
EDTA asit: Tam
Disodyum EDTA (toz): Sodyum
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Sodyum
Depolama
EDTA asit: Kuru depo; nem çekmez; uzun ömür
Disodyum EDTA (toz): Kuru depo; uzun ömür
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Tank ya da IBC; dondan korunur
Toz maruziyeti
EDTA asit: Var; önlem gerekir
Disodyum EDTA (toz): Var; önlem gerekir
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Yok
En uygun olduğu kullanıcı
EDTA asit: Şelat üreticisi; sodyumsuz tuz isteyen; yüksek tonaj
Disodyum EDTA (toz): Kozmetik, laboratuvar, nötr formüller
Tetrasodyum EDTA (% 39 sıvı): Deterjan ve alkali proses; sürekli dozaj
Tesisinizde EDTA asit kullanmak için gereken altyapı
----------------------------------------------------
Asit formuna geçmeyi düşünen bir işletmenin elinde şunlar olmalıdır:
- Karıştırıcılı çözme tankı: paslanmaz çelik (tercihen 316 kalite) ya da polietilen, polipropilen. Bulamacı askıda tutacak güçte karıştırıcı.
- Baz dozaj hattı: kostik ya da amonyak için kontrollü besleme; amonyakta kapalı sistem ve havalandırma.
- pH ölçümü: sıcak ve derişik çözeltide çalışabilen elektrot; düzenli kalibrasyon.
- Isı yönetimi: büyük partilerde soğutma ceketi ya da kademeli ekleme prosedürü.
- Toz kontrolü: çuval boşaltma noktasında yerel emiş; big bag kullanılıyorsa kapalı boşaltma istasyonu.
- Süzme: şelat üretiminde torba ya da kartuş filtre.
- Laboratuvar: pH, yoğunluk ve basit bir kompleksometrik titrasyon.
Bu donanım zaten mevcutsa asit formuna geçiş çoğunlukla bir prosedür değişikliğinden ibarettir.
Karşılaştırma nasıl yapılır? Bir hesap örneği
---------------------------------------------
Yılda 100 ton yüzde 39'luk sıvı tetrasodyum EDTA tüketen bir tesisi düşünelim. Bu miktar 39 ton Na4EDTA, yani yaklaşık 30 ton EDTA asit eşdeğeridir. Aynı işi asitten yola çıkarak yapmak için 30 ton EDTA asit ve 34 ton yüzde 48'lik kostik gerekir; su tesiste eklenir. Taşınan EDTA yükü 100 tondan 30 tona iner. Karşılaştırılacak kalemler şunlardır:
- 30 ton asit ile 34 ton kostiğin tesise teslim maliyeti, 100 ton sıvı ürünün teslim maliyetine karşı
- Nötralizasyon için işçilik, enerji ve tank kullanım maliyeti
- Toz ürün için gereken iş güvenliği önlemleri
- Sıvı ürün için gereken tank hacmi ve kışın ısıtma ihtiyacı
Kısa mesafede ve düşük tonajda hazır sıvı ürün çoğunlukla daha pratiktir. Mesafe ve tonaj arttıkça, ya da hedef tuz sodyum dışında bir tuzsa, denge asit lehine döner. Rakamlarınızı paylaşırsanız Ataman Kimya iki seçeneği sizin koşullarınız için birlikte karşılaştırır.
ETİLENDİAMİN TETRAASETİK ASİT VE BENZER ŞELATLAYICI ASİTLER
EDTA asit, aminopolikarboksilik asitler ailesinin en çok kullanılan üyesidir, ama tek üyesi değildir. Bir uygulama EDTA'nın sınırına dayandığında akrabalarından biri devreye girer. Aşağıdaki tablo serbest asit formlarını yan yana koyar; kararlılık sabitleri yaklaşık literatür değerleridir.
[EDTA asit ve yakın alternatifleri]
EDTA asit
CAS no: 60-00-4
Mol kütlesi (g/mol): 292,24
Bağlanma noktası: 6
log K, Ca2+: 10,7
log K, Fe3+: 25,1
Öne çıktığı yer: Genel amaç; fiyat ve performans dengesi
DTPA (dietilentriamin pentaasetik asit)
CAS no: 67-43-6
Mol kütlesi (g/mol): 393,35
Bağlanma noktası: 8
log K, Ca2+: 10,8
log K, Fe3+: Yaklaşık 28
Öne çıktığı yer: pH 7,5'e kadar demir; peroksit ağartma; baryum kışırı
HEDTA (hidroksietil etilendiamin triasetik asit)
CAS no: 150-39-0
Mol kütlesi (g/mol): 278,26
Bağlanma noktası: 6
log K, Ca2+: Yaklaşık 8
log K, Fe3+: Yaklaşık 20
Öne çıktığı yer: Alkali ortamda demirin çözünür kalması; asit formu suda EDTA'dan çok daha fazla çözünür
NTA (nitrilotriasetik asit)
CAS no: 139-13-9
Mol kütlesi (g/mol): 191,14
Bağlanma noktası: 4
log K, Ca2+: 6,4
log K, Fe3+: 15,9
Öne çıktığı yer: Düşük mol kütlesi, biyobozunurluk; sınıflandırma kısıtları
Sitrik asit
CAS no: 77-92-9
Mol kütlesi (g/mol): 192,12
Bağlanma noktası: 3
log K, Ca2+: Yaklaşık 3,5
log K, Fe3+: Yaklaşık 11,5
Öne çıktığı yer: Gıda, doğal imaj, asidik demir oksit temizliği
Tablodan iki sonuç çıkar. Kalsiyum için EDTA ile DTPA eşit güçtedir; DTPA'ya geçmenin gerekçesi kalsiyum değil, demir ve yüksek pH'tır. Sitrik asit ve NTA ise kalsiyumu EDTA'dan on bin ile on milyon kat daha zayıf tutar; "EDTA yerine sitrik asit" önerisi yalnızca hafif koşullarda ve asidik pH'ta gerçekçidir. Kolay biyobozunurluk arandığında GLDA ve MGDA gündeme gelir; bunlar çoğunlukla sodyum tuzu çözeltisi olarak satılır.
ANALİZ YÖNTEMLERİ VE GİRİŞ KALİTE KONTROLÜ
Depoya giren bir EDTA asit partisini doğrulamak için gereken testler basit laboratuvar donanımıyla yapılabilir.
Kimlik doğrulama
----------------
- Çözünürlük davranışı: numune suda çözünmemeli, seyreltik sodyum hidroksit eklendiğinde berrak ve renksiz çözünmelidir. Suda kendiliğinden çözünen ürün asit değil, tuzdur.
- Bulamaç pH'ı: 2,5 ile 3,0 arasında olmalıdır. 4'ün üzerindeki değer disodyum tuzu karışmış olabileceğini düşündürür.
- Bakır testi: nötrleştirilmiş çözeltiye birkaç damla bakır sülfat çözeltisi eklendiğinde açık mavi renk koyulaşır ve alkali eklendiğinde bakır hidroksit çökmez; şelatlayıcının varlığını gösteren hızlı bir kalitatif deneydir.
- Kızılötesi spektrum: referans spektrumla karşılaştırma, farmakope kalitesinde standart kimlik testidir.
Assay tayini
------------
İki yaklaşım yaygındır. Asit-baz titrasyonunda tartılmış numune, ayarlı sodyum hidroksitle titre edilir; ilk iki protonun bitişindeki dönüm noktası keskindir. Kompleksometrik yöntemde numune bazda çözülür, pH tamponlanır ve uygun bir metal indikatörü eşliğinde ayarlı çinko, kalsiyum ya da kurşun çözeltisiyle titre edilir; her mol metal bir mol EDTA'ya karşılık gelir. Farmakope monografları kendi yöntemini ayrıntılı olarak tanımlar; ilaç kalitesinde ürün için o yöntem esas alınır.
Şelatlama değeri
----------------
Numune alkali ortamda çözülür ve kalıcı bulanıklık görülene dek ayarlı kalsiyum çözeltisiyle titre edilir. Sonuç mg CaCO3/g olarak verilir; saf ürün için teorik değer 342'dir.
Safsızlıklar
------------
Kurutma kaybı etüvde; klorür ve sülfat bulanıklık karşılaştırması ya da iyon kromatografisiyle; demir ve ağır metaller atomik absorpsiyon veya ICP ile; NTA kromatografik yöntemle ölçülür. Rutin girişte çoğu kullanıcı görünüm, pH, çözelti berraklığı ve assay ile yetinir, diğer satırlar için tedarikçinin analiz sertifikasına güvenir ve belirli aralıklarla doğrulama yapar.
SORUN GİDERME: SAHADA KARŞILAŞILAN DURUMLAR
[EDTA asitle çalışırken görülen sorunlar, nedenleri ve çözümleri]
Ürün suda çözünmüyor
Olası neden: Serbest asit nötrleştirilmemiş
Çözüm: pH 4'ün üzerine çıkana dek baz ekleyin
Baz eklendi, çözelti hâlâ bulanık
Olası neden: Derişim o pH'taki çözünürlüğü aşıyor
Çözüm: pH'ı yükseltin ya da su ekleyin; di tuzu düzeyinde yaklaşık % 10 sınırını aşmayın
Çözelti soğuyunca kristal bıraktı
Olası neden: Sınıra yakın derişim; düşük pH
Çözüm: pH'ı biraz yükseltin, potasyum tuzuna geçin ya da derişimi düşürün
Çözelti sarı ya da kahverengi
Olası neden: Suda, bazda ya da ekipmanda demir
Çözüm: Hammaddeleri kontrol edin; karbon çeliği ekipman kullanmayın
Nötralizasyonda aşırı ısınma
Olası neden: Derişik baz çok hızlı eklendi
Çözüm: Bazı kademeli verin, soğutma uygulayın
Şiddetli köpürme
Olası neden: Karbonatla nötralizasyon
Çözüm: Yavaş ekleyin, tankta boşluk bırakın
Şelat çözeltisi bulanık
Olası neden: Tepkimemiş oksit ya da serbest metal
Çözüm: EDTA fazlasını artırın, sıcaklığı ve süreyi yükseltin, süzün
Mangan şelatı kahverengileşiyor
Olası neden: Alkali ortamda hava ile yükseltgenme
Çözüm: pH'ı 7'nin altında tutun, havayla teması sınırlayın
Metal bağlanırken pH düşüyor
Olası neden: Şelatlama proton açığa çıkarır
Çözüm: Tampon kullanın ya da pH'ı sürekli düzeltin
Bitmiş üründe zamanla etkinlik kaybı
Olası neden: Hipoklorit ya da başka kuvvetli yükseltgen
Çözüm: Yükseltgene dayanıklı sekestrana geçin
Tank ve armatürlerde aşınma
Olası neden: Alüminyum, galvaniz ya da pirinç malzeme
Çözüm: Paslanmaz çelik veya plastiğe geçin
EDTA ASİT HAKKINDA SIK RASTLANAN YANILGILAR VE HESAP HATALARI
Asit formuyla ilk kez çalışanların düştüğü hatalar birbirine benzer. Çoğu, ürünün adındaki "asit" sözcüğünden ya da tuzlarla karıştırılmasından kaynaklanır.
"Asit olduğuna göre pH düşürücü olarak kullanılabilir"
------------------------------------------------------
Kullanılabilir ama anlamsızdır. Suda çözünmediği için pH'ı yavaş ve sınırlı düşürür, üstelik kilogram maliyeti mineral asitlerin ve sitrik asidin çok üzerindedir. EDTA asit bir pH ayarlayıcı değil, şelatlayıcı hammaddesidir.
"Tek başına kireç çözer"
------------------------
Bulamaç halindeki serbest asit kireç taşına ancak çok yavaş etki eder, çünkü çözeltide tepkiyecek EDTA yok denecek kadar azdır. Kışır çözmek için asidin önce amonyak ya da kostikle çözünür tuzuna dönüştürülmesi gerekir.
Şelatlama hesabında eşdeğer kütleyi kullanmak
---------------------------------------------
Asit-baz hesabında bir mol EDTA asit dört eşdeğerdir (eşdeğer kütle 73,06). Şelatlama hesabında ise bir mol EDTA, yükü ne olursa olsun bir mol metali bağlar. İki değerlikli kalsiyum için "iki eşdeğer" düşünüp EDTA miktarını yarıya indirmek, sahada görülen en pahalı hatalardan biridir.
Tuz reçetesini asitle birebir uygulamak
---------------------------------------
Reçetede 10 kg disodyum EDTA dihidrat yazıyorsa aynı işi 7,85 kg EDTA asit görür; ayrıca yaklaşık 2,15 kg saf sodyum hidroksit eklemek gerekir. Miktarı düzeltmeden yapılan değişim, hem fazla şelatlayıcı hem de beklenmedik düşük pH demektir.
Bulamacı çözünmüş sanmak
------------------------
İnce toz suda bir süre askıda kalır ve tank dolu göründüğünde çözünmüş izlenimi verir. Karıştırma durunca dibe çöker, pompa ve filtreyi tıkar. Çözeltinin gerçekten berrak olduğu ve pH'ın hedefe ulaştığı doğrulanmadan sonraki adıma geçilmemelidir.
Demir oksidi doğrudan EDTA asitle çözmeye çalışmak
--------------------------------------------------
Demir şelatı üretmek için hematit ya da pas tozunu EDTA bulamacına atmak sonuç vermez; kuru demir oksitler oda sıcaklığında EDTA ile fark edilir hızda tepkimez. Reaktif bir demir kaynağı ya da yüksek sıcaklık ve uygun pH gerekir.
"Saflık % 99, öyleyse her uygulamaya uygundur"
----------------------------------------------
Assay yalnızca ana maddeyi söyler. Kozmetikte ağır metal ve NTA, kaplamada klorür, kan tüpü üretiminde partikül, peroksitli sistemlerde demir belirleyicidir. Doğru soru "saflık kaç?" değil, "benim uygulamamda hangi safsızlık sorun çıkarır?" olmalıdır.
GÜVENLİK, ELLEÇLEME, DEPOLAMA VE AMBALAJ
Tehlike profili
---------------
Etilendiamin tetraasetik asidin akut toksisitesi düşüktür; cilt yoluyla emilimi ihmal edilebilir düzeydedir. Başlıca tehlikesi göz tahrişidir; Avrupa mevzuatındaki uyumlaştırılmış sınıflandırmada ciddi göz tahrişine yol açan madde olarak yer alır. İnce tozu burun ve boğazı tahriş edebilir. Güncel sınıflandırma, etiket unsurları ve maruziyet sınırları için ürünle birlikte verilen güvenlik bilgi formu (SDS) esas alınır.
Çalışırken
----------
- Yanları kapalı koruyucu gözlük ve eldiven kullanın.
- Çuval boşaltma noktasında yerel emiş ya da toz maskesi bulundurun; tozu savurmadan, alçaktan boşaltın.
- İnce organik tozların çoğu gibi, havada yoğun biçimde asılı kaldığında tutuşma kaynağıyla patlayıcı karışım oluşturabilir. Pnömatik taşıma ve silo sistemlerinde topraklama ve toz kontrolü uygulanmalıdır.
- Nötralizasyon ısı açığa çıkarır; derişik baz eklerken sıçramaya karşı yüz siperi kullanın.
- Çalışma alanında yeme içme yapmayın; iş bitiminde ellerinizi yıkayın.
İlk yardım
----------
- Göz: göz kapaklarını açık tutarak en az 15 dakika bol suyla yıkayın, hekime başvurun.
- Cilt: su ve sabunla yıkayın.
- Soluma: kişiyi temiz havaya çıkarın.
- Yutma: ağzı suyla çalkalayın; rahatsızlık sürerse hekime başvurun.
Yangın ve dökülme
-----------------
Ürün kolay tutuşmaz, ancak yangında bozunarak karbon oksitleri ve azot oksitleri verir. Su sisi, köpük, kuru kimyasal toz ve karbondioksit uygundur. Dökülen ürün toz kaldırmadan süpürülerek ya da vakumla toplanır ve etiketli kapalı kaba alınır; kalıntı bol suyla yıkanır. Büyük miktarların doğrudan kanalizasyona ve yüzey sularına verilmesinden kaçınılır.
Depolama
--------
Serin, kuru, iyi havalandırılan kapalı depoda, orijinal ambalajında saklanır. Ürün nem çekmediği için depolama toleransı yüksektir; yine de açılan ambalajın ağzı kapatılmalıdır. Kuvvetli yükseltgenlerden, kuvvetli bazlardan ve gıda maddelerinden ayrı tutulur. Islanmış ürün sertleşebilir ama kimyasal olarak bozulmaz.
Raf ömrü
--------
Kimyasal olarak son derece kararlı bir katıdır. Önerilen koşullarda genellikle üç yıl ve üzeri sürelerle spesifikasyonunu korur. Geçerli raf ömrü ve yeniden test tarihi için üretici beyanı ile analiz sertifikası bağlayıcıdır.
Ambalaj ve taşıma
-----------------
- İç astarlı 25 kg çuval
- 500 ile 1000 kg arası big bag
- Laboratuvar ve deneme miktarları için küçük ambalaj
EDTA asit, karayolu, denizyolu ve havayolu taşımacılığı kurallarında genel olarak tehlikeli madde sınıfına girmez. Sevkiyata özgü bilgi, güvenlik bilgi formunun taşımacılık bölümünde yer alır.
Malzeme uyumu
-------------
Kuru ürün her türlü ambalaj ve depolama malzemesiyle uyumludur. Çözeltileri ve bulamacı için paslanmaz çelik, polietilen, polipropilen, PVC ve cam elyaf takviyeli plastik uygundur. Alüminyum, çinko, galvanizli çelik, bakır, pirinç ve bronz EDTA çözeltilerinde yavaş yavaş çözünür. Karbon çeliği, çözünmüş oksijen varlığında korozyona uğrar ve çözeltiyi demirle kirletir.
MEVZUAT, ÇEVRESEL DAVRANIŞ VE GERİ KAZANIM
Mevzuattaki yeri
----------------
- Kimyasallar: madde Avrupa Birliği REACH tüzüğü kapsamında kayıtlıdır. Türkiye'de kayıt yükümlülükleri KKDİK, sınıflandırma ve etiketleme SEA yönetmeliği çerçevesinde yürütülür.
- Kozmetik: INCI adı "EDTA"dır. EDTA ve tuzları bağımsız uzman değerlendirmelerinde kozmetik ürünlerdeki mevcut kullanım biçimiyle güvenli bulunmuştur.
- İlaç: başlıca farmakopelerde edetik asit monografı bulunur.
- Gıda: serbest asit gıda katkısı olarak kullanılmaz. Gıdada izinli form kalsiyum disodyum EDTA'dır (E 385); bu ürün ayrı bir spesifikasyona tabidir.
- Deterjan: deterjan mevzuatı, belirli bir oranın üzerinde kullanılan EDTA ve tuzlarının etikette belirtilmesini öngörür.
- Gübre: EDTA, gübre mevzuatında mikro besin elementleri için kabul edilen şelatlama ajanları arasındadır; şelatlı ürünlerde şelatlı metal oranı ve kararlı olduğu pH aralığı etikette beyan edilir.
Mevzuat metinleri zaman içinde güncellenir. Ürününüzü piyasaya sürmeden önce yürürlükteki düzenlemeyi kontrol etmeniz gerekir.
Çevrede ne olur?
----------------
EDTA sucul canlılar için düşük toksisitelidir ve besin zincirinde birikmez. Zayıf yanı kalıcılığıdır: standart testlerde kolay biyobozunur değildir ve klasik atık su arıtma tesislerinden büyük ölçüde değişmeden geçer. Yüzey sularında demir(III) kompleksi gün ışığıyla parçalanır; bu, doğadaki başlıca giderim yoludur. Alkali pH ve uzun çamur yaşıyla işletilen biyolojik arıtma tesislerinde de giderildiği gösterilmiştir. Kalıcılığı nedeniyle çevre etiketi programlarının bir bölümü EDTA'yı sınırlar; bu durumda kolay biyobozunur alternatifler (GLDA, MGDA) değerlendirilir.
Ağır metal içeren proses atık sularında EDTA, metalin kireç ya da kostikle hidroksit olarak çöktürülmesini engeller. Bu akımlar ayrı toplanmalı; demir tuzuyla yer değiştirme, sülfür ya da ditiyokarbamatla çöktürme veya ileri oksidasyon gibi yöntemlerle arıtılmalıdır.
Harcanmış çözeltiden EDTA geri kazanımı
---------------------------------------
Serbest asidin düşük çözünürlüğü burada bir fırsata dönüşür. Metal yükü ayrıldıktan sonra çözelti mineral asitle pH 1,5 ile 2 arasına asitlendirilirse EDTA asit kristallenir; süzülüp yıkanarak yeniden kullanılabilir. Baskılı devre üretiminde akımsız bakır banyolarından, toprak yıkama çözeltilerinden ve bazı hidrometalurjik proseslerden EDTA bu yolla geri alınır. Geri kazanım verimi; metalin türüne, çözeltinin tuz yüküne ve asitlendirme koşullarına bağlıdır. Demir(III) gibi çok sıkı bağlı metaller asitle ayrılmaz, önce indirgenmeleri ya da başka bir yolla uzaklaştırılmaları gerekir.
KALİTE SINIFLARI, BELGELER VE ATAMAN KİMYA'DAN TEDARİK
Hangi kalite sınıfı?
--------------------
[EDTA asit kalite sınıfları]
Teknik
Kimler için: Gübre ve şelat üretimi, temizlik, kazan temizliği, petrol ve gaz, tekstil
Öne çıkan gereksinim: Assay, şelatlama değeri, klorür ve sülfat
Kozmetik
Kimler için: Kişisel bakım ürünü üreticileri
Öne çıkan gereksinim: Düşük ağır metal ve NTA, beyaz renk
Farmakope (edetik asit)
Kimler için: İlaç ve tıbbi ürün üreticileri
Öne çıkan gereksinim: Monografa tam uygunluk, izlenebilirlik
Analitik
Kimler için: Laboratuvarlar
Öne çıkan gereksinim: Sertifikalı yüksek saflık
Gereğinden yüksek kalite sınıfı seçmek gereksiz maliyettir; gereğinden düşüğü ise ürününüzde renk, kararlılık ya da uygunluk sorunu olarak geri döner. Uygulamanızı anlatırsanız doğru sınıfı birlikte belirleriz.
Ürünle birlikte sunulan belgeler
--------------------------------
- TDS (teknik bilgi formu): tipik özellikler, kullanım ve depolama önerileri
- SDS (güvenlik bilgi formu): Türkçe, yürürlükteki mevzuata uygun biçimde
- COA (analiz sertifikası): sevk edilen partiye ait ölçüm sonuçları
- Uygulamaya göre talep edilebilecek uygunluk ve menşe beyanları
Teklifleri karşılaştırırken: satın almacı için kontrol listesi
--------------------------------------------------------------
İki EDTA teklifini yalnızca kilogram fiyatına bakarak kıyaslamak yanıltıcıdır. Sağlıklı bir karşılaştırma için şu soruları sırayla yanıtlayın:
1. Teklif edilen ürün gerçekten serbest asit mi? CAS numarası 60-00-4 olmalıdır. Aynı kalemde disodyum ya da tetrasodyum tuzu teklif edilmişse fiyatlar doğrudan kıyaslanamaz.
2. Aktif madde başına maliyet nedir? Farklı formları ortak paydaya getirmek için fiyatı EDTA asit eşdeğerine bölün: disodyum EDTA dihidratın fiyatını 0,785'e, susuz tetrasodyum EDTA'nınkini 0,769'a, yüzde 39'luk sıvınınkini 0,30'a bölerek 1 kg EDTA asit eşdeğerinin maliyetini bulursunuz. Asit seçeneğine, nötralizasyonda harcayacağınız bazın maliyetini ekleyin.
3. Assay ve şelatlama değeri hangi yöntemle ölçülmüş? Analiz sertifikasında yöntem belirtilmelidir.
4. Safsızlık satırları sizin uygulamanız için yeterli mi? Klorür, sülfat, demir, ağır metal, NTA.
5. Fiyata neler dahil? Ambalaj, palet, nakliye, teslim şekli.
6. Partiden partiye tutarlılık nasıl? Önceki partilerin analiz sertifikalarını isteyerek değerlerin ne kadar oynadığına bakın.
7. Belgeler eksiksiz mi? Türkçe güvenlik bilgi formu, teknik bilgi formu, parti bazlı analiz sertifikası.
8. Teslim süresi ve süreklilik: üretim planınızı tek bir sevkiyata bağlamayın; emniyet stoğunu teslim süresine göre belirleyin.
Bu listeyi teklif talebinize eklerseniz karşılaştırılabilir yanıtlar alırsınız; Ataman Kimya tekliflerini bu soruların yanıtlarıyla birlikte hazırlar.
Teklif isterken belirtmeniz gerekenler
--------------------------------------
1. Ürün: etilendiamin tetraasetik asit (EDTA asit), CAS 60-00-4
2. Kullanım amacı: şelat üretimi, nötralizasyonla tuz hazırlama, formülasyon bileşeni ya da başka
3. Kalite sınıfı ve özel spesifikasyon satırları (varsa klorür, demir, tane boyutu)
4. Yıllık ihtiyaç ve parti büyüklüğü
5. Ambalaj tercihi: 25 kg çuval veya big bag
6. Teslim yeri ve tarihi
Sipariş, sevkiyat ve gümrük için pratik bilgiler
------------------------------------------------
- Paletleme: 25 kg çuvallar genellikle bir tonluk paletler halinde, streçlenmiş olarak sevk edilir. Elleçleme donanımınıza göre palet ölçüsü ve yüksekliği için özel istekleriniz varsa siparişte belirtin.
- Etiket: her ambalajda ürün adı, parti numarası, net ağırlık ve mevzuatın gerektirdiği tehlike bilgileri bulunur. Parti numarası analiz sertifikasıyla eşleşir.
- Gümrük sınıflandırması: etilendiamin tetraasetik asit ve tuzları, gümrük tarifesinde amino asitler ve tuzlarının yer aldığı 2922.49 pozisyonu altında değerlendirilir. Kesin tarife kodu ve güncel yükümlülükler için gümrük müşavirinize danışınız.
- Stoklama: ürün nem çekmediği ve raf ömrü uzun olduğu için yıllık ihtiyacın birkaç partide toplu alınması kalite riski yaratmaz; karar depo alanı ve nakit akışına göre verilebilir.
- Numune: ilk alımdan önce laboratuvar numunesiyle kendi prosesinizde deneme yapmanızı öneririz; özellikle şelat üretiminde çözünme hızı ve çözelti rengi partiden partiye izlenmesi gereken özelliklerdir.
Neden Ataman Kimya?
-------------------
EDTA asit tek başına bir ürün değil, bir zincirin halkasıdır: yanında baz, metal kaynağı ve çoğu zaman alternatif bir şelatlayıcı da gerekir. Ataman Kimya; EDTA asidi, hazır sodyum, potasyum ve amonyum tuzlarını, metal şelatlarını ve DTPA, HEDTA, GLDA, MGDA gibi ilgili ürünleri aynı çatı altında tedarik eder. Bu genişlik iki işe yarar. Asit mi, hazır tuz mu sorusunu tek bir ürünü satma kaygısı olmadan, sizin maliyet hesabınıza göre yanıtlayabiliriz. Uygulamanız EDTA'nın sınırına dayanıyorsa, örneğin alkali ortamda demir kontrolü ya da biyobozunurluk şartı varsa, doğru alternatife yönlendirebiliriz.
Nötralizasyon hesabı, şelat stokiyometrisi ya da mevcut hammaddenizin eşdeğerini belirleme konularında teknik ekibimize danışabilir; laboratuvar denemesi için numune isteyebilirsiniz.
EDTA asit ihtiyacınızı iletin
-----------------------------
Miktarı, kalite sınıfını ve teslim yerini bildirin; teklif, spesifikasyon ve teslim süresiyle dönüş yapalım.
SIK SORULAN SORULAR
Etilendiamin tetraasetik asit ile EDTA aynı şey mi?
---------------------------------------------------
Evet. EDTA, etilendiamin tetraasetik asidin İngilizce adının baş harflerinden oluşan kısaltmadır. Ticarette EDTA sözcüğü çoğu zaman sodyum tuzları için de kullanıldığından, serbest asit kastedildiğinde EDTA asit denir ve CAS 60-00-4 numarasıyla belirtilir.
Etilendiamin tetraasetik asidin formülü ve mol kütlesi nedir?
-------------------------------------------------------------
Molekül formülü C10H16N2O8, açık formülü (HOOCCH2)2NCH2CH2N(CH2COOH)2, mol kütlesi 292,24 g/mol'dür.
Etilendiamin tetraasetik asit kuvvetli asit midir?
--------------------------------------------------
Hayır, dört protonlu zayıf bir organik asittir. Karboksil gruplarının pKa değerleri yaklaşık 2,0 ve 2,7, protonlanmış azotlarınki yaklaşık 6,2 ve 10,3'tür. Sulu bulamacının pH'ı 2,5 ile 3 arasındadır.
EDTA asit nasıl çözülür?
------------------------
Suda bulamaç haline getirilir ve karıştırılarak sodyum hidroksit, potasyum hidroksit, amonyak veya bir amin eklenir. pH 4'ün üzerine çıktıkça çözünür. Tam nötralizasyon için 1 kg EDTA aside yaklaşık 0,55 kg saf sodyum hidroksit gerekir.
EDTA asit hangi pH'ta çöker?
----------------------------
EDTA çözeltisi mineral asitle pH 1,5 ile 2 arasına asitlendirildiğinde serbest asit en az çözünür durumdadır ve çöker. Bu özellik hem üretimde hem kullanılmış çözeltilerden EDTA'nın geri kazanılmasında kullanılır.
1 kg EDTA asit ne kadar metal bağlar?
-------------------------------------
1 kg EDTA asit 3,42 mol'dür ve bire bir mol oranında bağlandığı için yaklaşık 137 g kalsiyum, 83 g magnezyum, 191 g demir, 224 g çinko, 188 g mangan veya 217 g bakır bağlar.
EDTA asit mi, hazır tuz mu almalıyım?
-------------------------------------
Nötralizasyon yapabilecek tank ve karıştırıcınız varsa, sodyumsuz tuz ya da kendi şelatınızı üretiyorsanız veya uzak mesafeden yüksek tonaj taşıyorsanız asit avantajlıdır. Küçük miktarlarda, doğrudan çözünen ürün gerektiğinde ve yüksek saflıkta kristal tuz arandığında hazır disodyum veya tetrasodyum EDTA daha pratiktir.
Etilendiamin tetraasetik asit doğal mıdır?
------------------------------------------
Hayır. Doğada bulunmaz; etilendiamin, formaldehit ve siyanür kaynağından endüstriyel sentezle üretilir. Adındaki asetik asit sözcüğü molekülün yapısını tanımlar, sirkeyle bir ilgisi yoktur.
EDTA asit ile disodyum EDTA arasındaki fark nedir?
--------------------------------------------------
Disodyum EDTA, asidin dört protonundan ikisinin sodyumla yer değiştirdiği tuzdur. Asit suda çözünmez ve bulamacının pH'ı 3 dolayındadır; disodyum tuzu litrede yaklaşık 100 gram çözünür ve pH'ı 4 ile 5 arasındadır. 1 kg asit, şelatlama gücü bakımından 1,27 kg disodyum EDTA dihidrata eşdeğerdir.
EDTA asit sıcak suda çözünür mü?
--------------------------------
Çözünürlüğü sıcaklıkla artar, ancak kaynar suda bile pratik bir çözelti hazırlamaya yetmez. Çözmenin yolu ısıtmak değil, nötrleştirmektir.
EDTA asidin yoğunluğu nedir?
----------------------------
Ticari ürün için anlamlı değer dökme yoğunluktur ve tane boyutuna bağlı olarak yaklaşık 700 ile 900 kg/m3 arasındadır. Silo ve ambalaj hesabı için ilgili partinin teknik bilgi formundaki değer kullanılmalıdır.
EDTA asit cilde ve göze zararlı mı?
-----------------------------------
Ciltten emilimi çok düşüktür ve kısa süreli temasta belirgin tahriş beklenmez. Göz için tahriş edicidir; tozuyla çalışırken koruyucu gözlük kullanılmalıdır.
EDTA asit hangi ambalajlarda satılır, raf ömrü ne kadardır?
-----------------------------------------------------------
İç astarlı 25 kg çuval ve big bag standart ambalajlardır. Kuru ve kapalı koşullarda genellikle üç yıl ve üzeri süreyle spesifikasyonunu korur; bağlayıcı süre analiz sertifikasında belirtilir.
BU SAYFADA GEÇEN TERİMLER
- Serbest asit: Bir asidin, protonları herhangi bir metal ya da amonyumla yer değiştirmemiş hali. EDTA asit, EDTA'nın serbest asididir.
- Zwitteriyon (iç tuz): Aynı molekül üzerinde hem pozitif hem negatif yük taşıyan, net yükü sıfır olan yapı.
- Nötralizasyon: Asidin bazla tepkimeye girerek tuz ve su oluşturması.
- Eşdeğer: Asit-baz hesabında bir mol proton veren ya da alan madde miktarı. EDTA asidin bir molü dört eşdeğerdir.
- Stokiyometri: Tepkimeye giren ve çıkan maddelerin mol oranlarına dayanan miktar hesabı.
- Koşullu kararlılık sabiti: Bir metal şelatının belirli bir pH'taki gerçek sağlamlığını gösteren, pH'a göre düzeltilmiş denge sabiti.
- Karboksimetilasyon: Bir amin azotuna -CH2COOH grubu bağlanması; EDTA sentezinin temel adımı.
- Bulamaç: Çözünmemiş katının sıvı içinde askıda bulunduğu karışım.
- Şelatlama değeri: Bir gram ürünün bağlayabildiği kalsiyumun, miligram kalsiyum karbonat cinsinden karşılığı.
Bu sayfadaki bilgiler genel teknik yönlendirme amacıyla, iyi niyetle sunulmuştur. Verilen değerler tipiktir, hesaplar stokiyometriktir ve spesifikasyon ya da işletme talimatı yerine geçmez; her parti için analiz sertifikası ve güvenlik bilgi formu esas alınır. Reçeteler başlangıç noktasıdır; kendi hammaddelerinizle doğrulamak ve yürürlükteki mevzuata uygunluğu sağlamak kullanıcının sorumluluğundadır. (c) Ataman Kimya.
